Iako prema poslednjem popisu u Srbiji živi manje od sedam miliona stanovnika, ukupan broj ljudi srpskog porekla širom sveta procenjuje se na još toliko – pa i znatno više. Stručnjaci koji se bave demografijom i migracijama saglasni su u jednom: tačan broj Srba u rasejanju gotovo je nemoguće precizno utvrditi, ali procene se najčešće kreću između 7 i 12 miliona.
Zašto je teško utvrditi tačan broj
Glavni problem u procenama leži u činjenici da se veliki broj ljudi srpskog porekla u inostranstvu na popisima ne izjašnjava nacionalno, već regionalno ili isključivo kao državljani zemlje u kojoj žive. Mnogi su druga ili treća generacija iseljenika, pa navode samo poreklo, dok se deo potpuno asimilovao.
Pored toga, ne postoje jedinstvene baze podataka koje bi obuhvatile sve iseljenike, privremene radnike, studente, kao i ljude sa dvojnim državljanstvom.
Srbi u regionu
Van granica Srbije, značajan broj Srba živi u zemljama regiona. U Bosni i Hercegovini, posebno u Republici Srpskoj, Srbi čine većinsko stanovništvo, dok ih ima i u Federaciji BiH, pre svega u pojedinim opštinama zapadne Bosne.
U Crnoj Gori, srpsko stanovništvo čini veliki deo ukupne populacije, naročito na severu zemlje i u pojedinim primorskim opštinama. Srpska zajednica prisutna je i u Hrvatskoj, posebno u delovima Dalmacije, Like, Banije, Korduna, zapadne Slavonije i istočne Slavonije, iako je njihov broj znatno manji nego pre ratova devedesetih.
Najveće zajednice u dijaspori
Kada je reč o široj dijaspori, najveće zajednice Srba danas se nalaze u:
- Sjedinjenim Američkim Državama
- Nemačkoj
- Austriji
- Švajcarskoj
- Kanadi
- Australiji
- Francuskoj
- Švedskoj
U ovim zemljama postoje razvijene srpske zajednice, crkve, kulturna društva, dopunske škole na srpskom jeziku i brojna udruženja koja čuvaju identitet, jezik i tradiciju.
Stare i nove migracije
Srpska dijaspora nije nastajala u jednom talasu. Prvi veći odlasci beleže se još krajem 19. i početkom 20. veka, kada su ljudi odlazili u Ameriku i zapadnu Evropu trbuhom za kruhom. Novi talasi usledili su tokom šezdesetih i sedamdesetih godina prošlog veka kroz odlazak na privremeni rad u inostranstvo.
Devedesete godine donele su prinudne migracije zbog ratova, dok poslednjih decenija dominiraju ekonomski razlozi, školovanje i odlazak visokoobrazovanih kadrova.
Identitet kroz generacije
Jedan od ključnih izazova jeste očuvanje nacionalnog identiteta kroz generacije. Dok se prva generacija iseljenika uglavnom jasno izjašnjava kao srpska, kod kasnijih generacija identitet se često svodi na poreklo, porodičnu tradiciju ili versku pripadnost.
Uprkos tome, srpska dijaspora i dalje ima snažne veze sa maticom – kroz porodicu, investicije, humanitarne akcije, kulturne projekte i sve češće kroz digitalne platforme koje povezuju ljude širom sveta.
Srbija i demografska budućnost
Demografske projekcije za Evropu pokazuju da će broj stanovnika u mnogim zemljama opadati, uključujući i Srbiju. Istovremeno, deo srpskog stanovništva u rasejanju nastavlja da raste kroz nove migracije, ali i kroz prirodni priraštaj u zemljama prijema.
Zbog svega toga, dijaspora postaje sve važniji deo ukupnog srpskog nacionalnog korpusa – ne samo brojčano, već i ekonomski, kulturno i društveno.
Iako je nemoguće dati potpuno precizan odgovor na pitanje koliko Srba danas živi u svetu, jedno je sigurno: srpski narod je rasprostranjen na svim kontinentima, a veze sa maticom, uprkos udaljenosti, i dalje ostaju snažne.
